Báo cáo chiến lược ngành thép 2026 mới đây của Chứng khoán Vietcombank (VCBS) dự báo sản lượng thép thô dự kiến sẽ tăng trở lại có thể dao động ở mức 1,81-1,85 tỷ tấn, phục hồi 1-3% sau khi chạm đáy năm 2025.
Động lực tăng trưởng tập trung hoàn toàn vào các thị trường mới nổi (trừ Trung Quốc) như Ấn Độ (+9%), Đông Nam Á và Trung Đông, trong khi sản xuất tại EU chỉ phục hồi dần do vẫn chịu ảnh hưởng của suy giảm nhu cầu, chi phí năng lượng cao.
VCBS nhận định, sản lượng thép thô của Trung Quốc được dự đoán vẫn sẽ giảm nhẹ khi các nhà máy chủ động cắt giảm sản xuất. Sản lượng tiêu thụ thép toàn cầu cũng được dự đoán sẽ tăng nhẹ, lên mức gần 1,8 tỷ tấn. Trong đó, khu vực châu Á và châu Đại Dương vẫn là trung tâm tiêu thụ lớn nhất với khoảng gần 1,3 tỷ tấn, tăng khoảng 1% so với năm 2025. Mức tăng này chủ yếu được hỗ trợ bởi Ấn Độ và một số nền kinh tế đang phát triển trong khu vực, trong khi tiêu thụ tại Trung Quốc cũng sẽ tiếp tục giảm nhẹ.
Trong trung hạn, chính sách “hạn chế cạnh tranh tiêu cực” cũng kỳ vọng đẩy nhanh việc cắt giảm sản lượng thép thô của Trung Quốc hỗ trợ giá thép thế giới. Dù sản xuất thép của Trung Quốc giảm nhưng xuất khẩu thép của Trung Quốc dự báo vẫn tiếp tục tăng, phản ánh rõ dư cung tại nước này.
Tại Việt Nam, dự báo trong năm 2026, sản lượng thép thô của Việt Nam sẽ tiếp tục tăng, một phần vì Hòa Phát đã hoàn thành dự án Dung Quất 2 ở cuối năm 2025, dự kiến tổng cung thép thô toàn thị trường sẽ dao động từ 25-26 triệu tấn, cao nhất trong nhiều năm qua.
Theo nhóm phân tích VCBS, lợi nhuận toàn ngành thép dự báo sẽ tăng trưởng 22% trong năm 2026, tuy nhiên sự phân bổ không đồng đều, miếng bánh lớn nhất sẽ thuộc về DN sở hữu lợi thế quy mô sản xuất thượng nguồn.
Thép Trung Quốc chuyển từ xuất khẩu giá rẻ sang chất lượng cao
Mới đây, Trung Quốc đã tái khởi động cơ chế quản lý xuất khẩu thép sau 16 năm bãi bỏ (từ 2009). VCBS đánh giá việc Trung Quốc thay đổi chiến lược xuất khẩu sẽ thay đổi cấu trúc thị trường thương mại thép.
Cụ thể, ngày 12/12/2025, Bộ Thương mại (MOFCOM) & Tổng cục Hải quan Trung Quốc ra “Thông báo số 79-2025” nhằm điều chỉnh khoảng 300 mã HS sản phẩm thép (HS code 10 chữ số), bao phủ gần như toàn bộ chuỗi giá trị ngành thép từ nguyên liệu thô, bán thành phẩm và thép thành phẩm,… đều phải xin giấy phép xuất khẩu cho từng lô hàng.
Để được cấp phép, họ phải nộp Hợp đồng xuất khẩu và Giấy chứng nhận kiểm định chất lượng sp từ nhà sản xuất cấp. Có hiệu lực từ 01/01/2026. Danh mục chi tiết đến 10 chữ số theo HS code cho thấy mục tiêu quản lý toàn diện, không chừa “kẽ hở” nào cho việc lách luật qua mã HS. Mục đích là để chuyển từ “lượng” sang “chất”.
VCBS đánh giá đây không phải lệnh cấm xuất khẩu, nhưng nó dựng lên một hàng rào hành chính nhằm muốn kiểm soát chặt chẽ luồng hàng giá rẻ ồ ạt (vốn đang gây ra làn sóng điều tra chống bán phá giá trên toàn cầu) và ép các nhà máy nhỏ lẻ, công nghệ thấp phải rời bỏ cuộc chơi xuất khẩu.
“Thông báo 79” là công cụ quản lý hạn ngạch mềm cho phép Trung Quốc điều tiết giá thép thế giới, thay vì để các nhà máy tự do xả hàng giá rẻ như trước đây.
Đánh giá ảnh hưởng đến Việt Nam, nhóm phân tích cho rằng việc Trung Quốc thay đổi chiến lược tác động đến giá cả và sản lượng.
Theo đó, dự kiến giá bán tăng và sản lượng xuất khẩu của Trung Quốc giảm trong đầu năm 2026. Đối với nước nhập khẩu như các nước ĐNA hay Việt Nam, ngành thép nội địa sẽ kỳ vọng hưởng lợi ngắn hạn. Việc làm quen quy trình xin phép mới có thể khiến lượng hàng Trung Quốc về Việt Nam bị chậm lại, tạo điều kiện cho giá thép nội địa và sản lượng nội địa phục hồi.
Các DN thép nội địa có cơ hội giữ giá hoặc tăng giá bán (do giá NVL tăng gần đây) sau chuỗi ngày giảm giá liên tiếp cuối năm 2025. Giá thép VN có lợi thế cạnh tranh do thép NK Trung Quốc sẽ thêm chi phí thủ tục và rủi ro khiến chênh lệch giữa nội địa và giá nhập khẩu tại VN thu hẹp lại.
Trong trung hạn, VCBS kỳ vọng chính sách sẽ tạo ra cuộc thanh lọc mạnh mẽ trong nội bộ ngành thương mại thép Trung Quốc, tạo lợi thế cho các DN lớn có hệ thống quản lý chất lượng chuẩn và XK chính ngạch sẽ hưởng lợi, tăng năng lực đàm phán và chiếm lại thị phần từ DN nhỏ. Sự gián đoạn tạm thời và khả năng tăng giá thép mở ra cơ hội cho các đối thủ của thép Trung Quốc. Thị trường xuất khẩu chính của Trung Quốc từ 2026 có thể không còn là Việt Nam mà hướng tới Châu Phi, Mỹ Latinh.
Điều này có thể giúp DN Việt Nam nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường nội địa và cơ cấu các quốc gia nhập khẩu tăng nhiều hơn sang Ấn Độ, Indonesia hay Nhật Bản.
"Đây là cơ hội vàng cho DN thép nội địa VN, trong đó đặc biệt là doanh nghiệp thượng nguồn (HPG, FHS) giảm áp lực cạnh tranh từ thép NK giá rẻ tại sân nhà, giúp DN nội địa cải thiện biên lợi nhuận gộp, tăng cường xuất khẩu sang các thị trường mà Trung Quốc gặp khó khăn về thủ tục để lấp vào khoảng trống mà hàng giá rẻ TQ để lại, nhất là HPG tăng mạnh CS thép cuộn cán nóng trong 2026", báo cáo nêu rõ.
Xây dựng và bất động sản hồi sinh: động lực cho ngành thép
Mặt khác, sự hồi sinh của xây dựng và bất động sản sẽ là lực kéo nền tảng cho nhu cầu thép trong giai đoạn tới.
VCBS cho biết ngành xây dựng tiếp tục được kỳ vọng duy trì tốc độ tăng trưởng với các động lực tăng trưởng chính đến từ (1) đẩy mạnh đầu tư công và (2) xây dựng dân dụng khởi sắc nhờ thị trường BĐS phục hồi với các dự án được gỡ pháp lý.
Giải ngân đầu tư công vào giai đoạn nước rút: lũy kế đến 31/12/2025, giải ngân đạt 755.000 tỷ đồng, bằng ~ 83% kế hoạch được giao, còn gần 147.000 tỷ đồng phải được giải ngân nốt trong T1/2026 để đạt mục tiêu 100%.
GĐ 2026-2030, đầu tư hạ tầng được xác định là 1 trong những trụ cột tăng trưởng với quy mô tăng mạnh sv GĐ trước, có thể lên đến 8,5 triệu tỷ đồng (sv GĐ 2021-25 là 2,87 triệu tỷ KH và thực hiện ước đạt 2-2,1 triệu tỷ).
Kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026-2030 dự kiến tăng mạnh, tiếp tục ưu tiên tập trung các dự án trọng điểm quốc gia. Các dự án Giao thông (Cao tốc Bắc-Nam giai đoạn 2, Sân bay Long Thành) sẽ tiếp tục là đầu kéo tiêu thụ thép xây dựng. Ước tính thúc đẩy nhu cầu thép xây dựng nội địa tăng 5%-8% trong năm 2026.
Bên cạnh đó, triển vọng ngành BĐS dân dụng tích cực khi chỉ mới ở giai đoạn đầu của hồi phục. Nhiều dự án được tháo gỡ pháp lý (theo NQ171) và bắt đầu khởi công, thúc đẩy nhu cầu sử dụng thép tích cực trong vài năm tới. Các dự án pháp lý sạch bắt đầu khởi công mạnh cuối năm. Số lượng dự án NOTM được cấp phép cũng tăng mạnh trong Q3.25 và dự kiến tăng tích cực trong giai đoạn tới. Điểm rơi tiêu thụ thép cho BĐS dân dụng sẽ tăng mạnh từ giữa năm 2026 (giai đoạn hoàn thiện phần thân).
Song, đội ngũ phân tích VCBS vẫn lưu ý một số thách thức trong năm 2026 với ngành thép có thể tới từ áp lực dư thừa công suất và thép giá rẻ TQ. Ngoài ra, chứng chỉ CBAM hàng rào kỹ thuật “xanh” của EU sẽ có hiệu lực từ 1/1/2026 và hạn ngạch thu hẹp & rào cản xuất xứ cho thép XK đi EU (hiệu lực dự kiến 1/7/2026) cũng sẽ là những rào cản cho ngành thép Việt Nam.