Lâu nay vàng vẫn thường được xem là "vịnh tránh bão" mỗi khi địa chính trị bất ổn. Tuy nhiên, đợt sụt giảm gần 17% giá trị kể từ khi xung đột tại Trung Đông bắt đầu đã tạo ra một kịch bản khác thường, buộc các nhà đầu tư phải đánh giá lại vai trò của kim loại quý này trong bối cảnh kinh tế mới.
Tuần qua, giá vàng đã trải qua tuần giảm giá tồi tệ nhất trong 43 năm qua, ngay cả khi căng thẳng tại Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Có ba nguyên nhân trọng yếu lý giải cho hiện tượng nghịch lý này.
Thứ nhất là cú sốc dầu mỏ và áp lực lãi suất. Theo ông Daniel Marburger, Giám đốc điều hành tại nền tảng mua bán kim loại quý trực tuyến StoneX Bullion, thị trường đang chứng kiến một ví dụ điển hình về việc phản ứng của nhà đầu tư chuyển dịch từ "cú sốc địa chính trị" sang "cú sốc lạm phát."
Ban đầu, khi xung đột nổ ra, vàng đã thực hiện đúng vai trò tài sản trú ẩn khi tăng vọt lên trên 5.400 USD/ounce. Tuy nhiên, khi các đợt tấn công khiến giá dầu thô tăng gần 50%, vượt ngưỡng 110 USD/thùng và đe dọa trực tiếp đến 20% lưu lượng dầu và khí hóa lỏng toàn cầu qua eo biển Hormuz, mối lo ngại về lạm phát đã lấn át nỗi sợ chiến tranh.
Sự lo ngại này đã dẫn đến sự thay đổi trong kỳ vọng lãi suất. Thay vì mong đợi các đợt cắt giảm lãi suất trong năm 2026, các nhà giao dịch hiện đang đặt cược vào khả năng 50% Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) sẽ có một đợt tăng lãi suất vào tháng 10 tới.
Ông Jigar Trivedi, chuyên gia phân tích tại công ty môi giới chứng khoán IndusInd Securities, nhấn mạnh rằng giá dầu tăng cao đã khiến thị trường dự đoán các ngân hàng trung ương lớn sẽ án binh trong thời gian dài hoặc thậm chí là tăng lãi suất.
Trên thực tế, Cục Dự trữ liên bang Mỹ dù giữ nguyên lãi suất ở mức 3,5%-3,75% trong cuộc họp gần nhất nhưng đã phát đi thông điệp "diều hâu," khẳng định sự cần thiết của việc thắt chặt nếu áp lực lạm phát dai dẳng.
Tương tự, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và Ngân hàng trung ương Vương quốc Anh (BoE) cũng phát tín hiệu sẵn sàng thắt chặt hơn nữa chính sách tiền tệ. Môi trường lãi suất cao không có lợi cho tài sản không sinh lãi như vàng.
Nhìn lại lịch sử, ông Mark Haefele, Giám đốc Đầu tư tại UBS Global Wealth Management, dẫn chứng rằng hiện tượng này từng xảy ra trong xung đột Nga-Ukraine năm 2022. Khi đó, giá vàng tăng 15% khi cuộc xung đột bắt đầu xảy ra nhưng sau đó giảm ngược 15-18% khi Cục Dự trữ liên bang Mỹ bắt đầu nâng lãi suất.
Như vậy, sự sụt giảm của giá vàng không phải vì rủi ro địa chính trị đã biến mất, mà vì nỗi lo ngại về lạm phát do cú sốc năng lượng đang thúc đẩy các ngân hàng trung ương duy trì mức lãi suất cao, trực tiếp triệt tiêu sức hấp dẫn của kim loại quý này.
Một rào cản lớn khác khiến giá vàng không thể bứt phá và thậm chí còn lao dốc chính là sự trỗi dậy mạnh mẽ của đồng USD và lợi suất trái phiếu. Trong bối cảnh địa chính trị bất ổn, nhà đầu tư không chỉ tìm đến vàng mà còn đặc biệt ưu tiên “đồng bạc xanh” nhờ tính thanh khoản sâu và sự chấp nhận rộng rãi trên toàn cầu.
Số liệu cho thấy Chỉ số đồng USD đo sức mạnh của đồng tiền này so với rổ các đồng tiền chủ chốt khác đã tăng vọt từ mức khoảng 97 vào giữa tháng 2 lên 100,15 vào giữa tháng 3.
Theo ông Matt Bance, chiến lược gia tại công ty quản lý đầu tư T. Rowe Price, việc Mỹ là quốc gia xuất khẩu năng lượng ròng đã giúp đồng USD hưởng lợi trực tiếp từ cú sốc giá dầu, củng cố vị thế của nó như một loại tiền tệ dự trữ hàng đầu trong những thời điểm căng thẳng.
Vì vàng được định giá bằng USD, việc đồng tiền này mạnh lên khiến kim loại quý này trở nên đắt đỏ hơn đối với các nhà đầu tư nắm giữ những loại tiền tệ khác, từ đó bóp nghẹt nhu cầu tiêu thụ và đầu tư.
Bên cạnh sức mạnh của tỷ giá, lợi suất trái phiếu chính phủ của Mỹ tăng cao cũng đang tạo ra "lực cản trực tiếp" đối với vàng. Lợi suất tăng làm tăng chi phí cơ hội của việc nắm giữ một tài sản không sinh lời như vàng.
Ông Matt Bance giải thích rằng kỳ vọng về chính sách thắt chặt của các ngân hàng trung ương đã đẩy lợi suất thực (lợi suất đã điều chỉnh theo lạm phát) lên cao. Sự kết hợp giữa một đồng USD đang ở đỉnh cao phong độ và lợi suất trái phiếu hấp dẫn đã tạo ra một "gọng kìm" tài chính, khiến sức hút của "hầm trú ẩn" vàng bị lu mờ đáng kể trong mắt các nhà đầu tư quốc tế.
Một nguyên nhân quan trọng không kém khiến đà tăng giá của vàng bị chặn đứng chính là áp lực từ hoạt động chốt lời của các nhà đầu tư sau một giai đoạn tăng trưởng quá nóng. Vàng đã có một năm 2025 bùng nổ với mức tăng giá lên tới gần 70%. Chính vì đã đạt mức tăng trưởng "khủng" trước khi xung đột Trung Đông nổ ra, định giá của vàng đã ở vùng quá cao, khiến các nhà đầu tư trở nên do dự trong việc mua thêm tại những vùng giá cao kỷ lục.
Khi biến động thị trường gia tăng do chiến sự, thay vì tiếp tục mua đuổi theo phản xạ "trú ẩn" thông thường, các nhà giao dịch đã chọn cách chốt lời để bảo vệ lợi nhuận đã đạt được trong năm qua.
Các chuyên gia tại StoneX chỉ ra rằng đây là một phản ứng điển hình sau những đợt tăng giá kéo dài, nơi việc "bảo toàn thành quả" trở thành ưu tiên hàng đầu hơn là các khoản đặt cược mới đầy rủi ro.
Hệ quả là, một làn sóng bán tháo để chốt lời đã góp phần lấn át nhu cầu trú ẩn an toàn, vốn là động lực tăng giá truyền thống của vàng mỗi khi địa chính trị bất ổn.
Mặc dù đang chịu áp lực điều chỉnh, triển vọng của giá vàng vẫn được các chuyên gia đánh giá là có sự phân hóa rõ rệt giữa các khung thời gian. Trong ngắn hạn, thị trường vàng vẫn đang đối mặt với xu hướng tiêu cực.
Các chuyên gia phân tích cho biết nếu giá vàng phá vỡ ngưỡng hỗ trợ quan trọng 4.250 USD/ounce, đà giảm có thể tăng tốc hướng về vùng 4.100-4.150 USD/ounce. Tâm lý thị trường hiện tại đang chuyển dịch từ "cú sốc địa chính trị" sang "cú sốc lạm phát," điều này có nghĩa là giá vàng sẽ còn biến động mạnh chừng nào các dữ liệu về chính sách tiền tệ chưa rõ ràng.
Tuy nhiên, về dài hạn, các yếu tố cấu trúc vẫn ủng hộ xu hướng tăng giá của kim loại quý này. Những nền tảng cốt lõi như nhu cầu mua ròng bền vững từ các ngân hàng trung ương, xu hướng phi đô la hóa, nợ công toàn cầu ở mức cao và sự bất ổn chính sách vẫn chưa thay đổi.
Các tổ chức tài chính lớn trên thế giới vẫn duy trì dự báo lạc quan cho mục tiêu năm 2026. Ngân hàng UBS dự báo giá vàng sẽ đạt mức 6.200 USD/ounce vào tháng 9/2026, trong khi Deutsche Bank và Société Générale đều đưa ra dự báo giá kim loại quý này sẽ lên tới 6.000 USD/ounce vào cuối năm 2026.
Vì sự phân hóa triển vọng như vậy, các chuyên gia khuyến nghị nhà đầu tư nên coi vàng là một phần trong phân bổ tài sản chiến lược (chiếm khoảng 10-15% danh mục) để phòng ngừa rủi ro hệ thống, thay vì một công cụ đầu cơ ngắn hạn trong giai đoạn đầy biến động này.
Dù con đường phía trước có thể gập ghềnh, nhưng vị thế của vàng như một công cụ bảo vệ giá trị trước sự mất giá tiền tệ và bất ổn tài chính vẫn được khẳng định vững chắc trong dài hạn.