Cột mốc ba chữ số này lập tức trở thành tâm điểm thu hút sự chú ý đặc biệt từ giới đầu tư và truyền thông, làm dấy lên nhiều lo ngại về tính ổn định kinh tế vĩ mô.
Tuy nhiên, bài phân tích mới đây trên nền tảng tài chính Seeking Alpha cho rằng, thay vì quá hoảng loạn trước một con số bề nổi, yếu tố thực sự quyết định mức độ thiệt hại đối với nền kinh tế không nằm ở việc giá dầu chạm ngưỡng bao nhiêu, mà là mặt bằng giá đó sẽ duy trì trong bao lâu.
Giá dầu tái lập mốc 100 USD/thùng
Nhìn lại diễn biến từ đầu năm, đà tăng của giá dầu Brent phản ánh một hành trình nhiều sóng gió. Tính từ tháng 1/2026, giá dầu Brent đã tăng hơn 60%, có thời điểm đỉnh điểm vượt mốc 118 USD/thùng vào cuối tháng 3/2026. Mặc dù đã có sự điều chỉnh giảm mạnh về quanh mức 70 USD/thùng vào tháng 6/2026, thị trường nhanh chóng đảo chiều và thiết lập trở lại mốc 100 USD/thùng.
Trong diễn biến mới nhất, giá dầu Brent và dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) đã vọt tăng hơn 2% ngay trong phiên giao dịch đầu tuần này, do các đợt tập kích mới của lực lượng Houthi vào Saudi Arabia cùng các cuộc tấn công tàu thuyền tại vùng Vịnh, trong đó giá dầu Brent vượt ngưỡng 107 USD/thùng. Trước đó, giá dầu thô đã tăng 8% trong tuần vừa qua, và đánh dấu lần đầu tiên vượt mốc 100 USD/thùng kể từ tháng 7.
Sự leo thang này xuất phát từ yếu tố rủi ro địa chính trị gia tăng khi xung đột giữa Mỹ và Iran bùng phát, nổi bật là các vụ tấn công vào tàu chở dầu tại khu vực Kharg và Jask cùng các hành động đáp trả lẫn nhau. Xung đột không dừng lại ở đó mà lan sang các quốc gia lân cận như Jordan (Gioóc-đa-ni) và Saudi Arabia, đặc biệt là các cuộc tấn công của lực lượng Houthi ở Yemen nhắm vào hạ tầng năng lượng của Saudi Arabia gây ra các sự cố hỏa hoạn và gián đoạn vận hành tạm thời.
Đáng chú ý, một đợt tập kích bằng máy bay không người lái đã buộc Saudi Arabia phải đóng cửa tuyến đường ống dẫn dầu Đông - Tây. Đây là tuyến đường ống chiến lược giúp quốc gia xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới chuyển hướng các chuyến hàng để tránh eo biển Hormuz. Theo các nguồn thạo tin, sự gián đoạn này có nguy cơ khiến nguồn cung dầu toàn cầu giảm đến 4%.
Diễn biến trên xảy ra trong bối cảnh nguồn cung vật chất trên thị trường đang thắt chặt. Theo số liệu của Bloomberg, xuất khẩu dầu thô của Iran sụt giảm nghiêm trọng từ mức khoảng 1,9 triệu thùng/ngày hồi cuối năm 2025 xuống khoảng 247.000 thùng/ngày vào tháng 8/2026. Cùng lúc đó, tổng sản lượng của Tổ chức các Nước Xuất khẩu Dẩu mỏ (OPEC) tiếp tục duy trì ở mức thấp hơn so với thời điểm trước xung đột, trong khi lượng dầu dự trữ tại các quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và kho dự trữ dầu mỏ chiến lược (SPR) của Mỹ đồng loạt thu hẹp.
Cùng lúc đó, tình hình tại các hành lang hàng hải then chốt cũng có dấu hiệu diễn biến xấu đi. Cơ quan Báo cáo Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) cho biết một tàu vận tải tại eo biển Hormuz đã trúng đạn pháo, gây ra hỏa hoạn và buộc toàn bộ thủy thủ đoàn phải sơ tán.
Ở một diễn biến khác, Iran ghi nhận một tàu thương mại bị tập kích ngoài khơi bờ biển nước này. Đồng thời, lực lượng Houthi đã tiến đến đảo chiến lược Perim gần eo biển Bab el-Mandeb - tuyến đường quá cảnh của 4-5% nguồn cung dầu toàn cầu thời gian gần đây, tạo thêm một yếu tố bất ổn cho ngành vận tải biển quốc tế.
Giới quan sát thị trường hiện đang theo dõi tốc độ khôi phục tuyến đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia, cũng như liệu căng thẳng xung quanh hai tuyến đường thủy chiến lược này có dấu hiệu hạ nhiệt hay không. Phía Oman cho biết cuộc họp dự kiến giữa các quốc gia vùng Vịnh và Iran nhằm thảo luận về tình hình eo biển Hormuz đã bị hoãn lại.
Điều gì mới thực sự quan trọng?
Phản ứng bề nổi của thị trường trước con số 100 USD/thùng thường là tâm lý hoảng loạn, lập tức kích hoạt những lo ngại về nguy cơ lạm phát quay trở lại, áp lực thắt chặt chính sách tiền tệ từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và gánh nặng chi phí đối với người tiêu dùng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy chênh lệch giữa các mức 99 USD/thùng và 101 USD/thùng hay thậm chí giữa 90 USD/thùng và 110 USD/thùng không mang nhiều khác biệt về mặt bản chất kinh tế nếu đợt biến động đó chỉ diễn ra trong ngắn hạn.
Các hãng hàng không vẫn sẽ tính toán chi phí nhiên liệu theo giá thực tế của dầu Brent, bất kể nó đang ở mức 99 USD/thùng hay 101 USD/thùng. Các gia đình cũng không đột ngột thay đổi thói quen sinh hoạt chỉ vì nhìn thấy một con số tròn trĩnh xuất hiện trên bản tin truyền hình. Fed cũng hoàn toàn không có quy tắc phải can thiệp chính sách chỉ vì giá dầu vượt 100 USD/thùng.
Theo bài phân tích trên Seeking Alpha, yếu tố cốt lõi quyết định tác động kinh tế thực sự chính là thời gian duy trì mức giá cao. Mức giá 110 USD/thùng chỉ kéo dài trong 3 ngày có thể tạo ra nhiều tiêu đề báo chí giật gân nhưng lại gây ra ít thiệt hại thực tế hơn nhiều so với việc giá dầu duy trì ổn định ở mức 90 USD/thùng suốt 6 tháng. Giá dầu neo cao trong thời gian dài mới chính là nhân tố bào mòn lợi nhuận doanh nghiệp, gia tăng chi phí vận tải, đẩy giá hàng hóa tiêu dùng lên cao và cản trở đà hạ nhiệt lạm phát.
Theo bài viết, tác động tích lũy của giá dầu được minh họa bằng phép tính chênh lệch giữa giá dầu thực tế và mức giá cơ sở 70 USD/thùng, nhân với số ngày duy trì. Trong Kịch bản A (tăng đột biến ngắn hạn), khi giá dầu vọt lên 110 USD/thùng trong 10 ngày rồi hạ về 75 USD/thùng trong 170 ngày tiếp theo, tác động tích lũy trong khoảng thời gian này chỉ dừng lại ở con số 1.250. Ngược lại, ở Kịch bản B (neo cao kéo dài), giá dầu không cần chạm mốc 110 USD/thùng mà chỉ cần duy trì ở mức 90 USD/thùng liên tục trong 180 ngày, tác động tích lũy lên tới 3.600 - cao gấp gần 3 lần so với kịch bản sốc giá ngắn hạn. Trong Kịch bản C (khủng hoảng nghiêm trọng), nếu giá dầu duy trì mức trung bình 107,5 USD/thùng suốt 180 ngày, tác động tích lũy sẽ đạt tới 6.750, gây ra áp lực vô cùng nặng nề lên nền kinh tế.
Tín hiệu xác nhận bản chất của đợt tăng giá này thể hiện rõ qua cấu trúc đường cong giá tương lai của dầu Brent. Thị trường đang ở trong trạng thái bù giá bán kỳ hạn cực kỳ dốc - hiện tượng giá giao ngay của một tài sản cao hơn giá của hợp đồng tương lai. Trong khi giá giao ngay tiệm cận mốc 100 USD/thùng, các hợp đồng có kỳ hạn giao 12 tháng đã giảm xuống dưới 80 USD/thùng và hợp đồng 24 tháng giảm về quanh mức 74 USD/thùng. Mức chênh lệch giữa ngắn hạn và dài hạn lên tới khoảng 25 USD/thùng, lớn hơn nhiều so với tháng trước. Mức chênh lệch lớn này cho thấy giới đầu tư và các bên tham gia thị trường hiện đánh giá đợt sốc giá này chủ yếu xuất phát từ tình trạng khan hiếm nguồn cung vật chất trong ngắn hạn, chứ chưa phải là một sự dịch chuyển mang tính cấu trúc hướng tới một mặt bằng giá cao lâu dài.
Kịch bản nào cho giá dầu?
Từ tín hiệu đường cong giá tương lai và tác động của yếu tố thời gian đối với nền kinh tế, câu hỏi then chốt hiện nay không chỉ là giá dầu đang ở mức bao nhiêu, mà là mặt bằng giá này sẽ duy trì trong bao lâu. Dựa trên tương quan giữa diễn biến nguồn cung vật chất và các rủi ro địa chính trị, bài phân tích trên Seeking Alpha đã phác thảo ba kịch bản chính cho triển vọng thị trường dầu mỏ trong thời gian tới.
Kịch bản đầu tiên, mang tính tích cực và ít rủi ro nhất cho nền kinh tế, là kịch bản hạ nhiệt và bình thường hóa. Kịch bản này xảy ra khi các căng thẳng địa chính trị giữa Mỹ, Iran cùng các bên liên quan dần được xoa dịu, kết hợp với lưu thông hàng hải qua eo biển Hormuz từng bước phục hồi. Khi rủi ro chuỗi cung ứng được giải tỏa, giá dầu Brent được dự báo sẽ lùi sâu về 70-80 USD/thùng. Tác động vĩ mô tích cực từ kịch bản này là áp lực lạm phát trên toàn cầu sẽ giảm đáng kể, thị trường trái phiếu phục hồi và tạo ra sự hạ nhiệt chi phí rất cần thiết cho các ngành kinh tế nhạy cảm với lãi suất.
Kịch bản này được củng cố với nhận định mới đây của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Phát biểu bên lề giải golf Amgen Irish Open tại sân golf của mình ở Doonbeg, Ireland vào ngày 13/9, ông Trump lặp lại nhận định rằng chi phí nhiên liệu sẽ giảm mạnh sau khi cuộc chiến tại Iran kết thúc, đồng thời dự báo xung đột này sẽ chấm dứt ngay sau hoặc có thể là trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ.
Trái ngược với sự hoảng loạn bề nổi từ các mức giá ba chữ số, kịch bản nguy hiểm nhất mà giới đầu tư thường đánh giá thấp chính là trạng thái neo cao dai dẳng. Trong kịch bản này, thị trường có thể không xuất hiện thêm những cú sốc vọt đỉnh hay các tiêu đề giật gân, nhưng giá dầu Brent sẽ dao động cố định ở mức cao, khoảng 85-95 USD/thùng kéo dài liên tục qua nhiều tháng. Hệ quả là giá xăng bán lẻ duy trì ở mức đắt đỏ, chỉ số lạm phát giá tiêu dùng khó hạ nhiệt, qua đó siết chặt dư địa cắt giảm lãi suất của Fed. Dù trông có vẻ êm đềm hơn một cuộc khủng hoảng bùng phát, việc giá dầu neo cao kéo dài chính là yếu tố âm thầm bào mòn lợi nhuận doanh nghiệp và sức mua của người tiêu dùng qua từng tuần.
Cuối cùng, kịch bản tồi tệ nhất đối với nền kinh tế thế giới là một cuộc khủng hoảng nguồn cung quy mô lớn. Kịch bản này sẽ được kích hoạt nếu xung đột tiếp tục leo thang đến mức gây tổn thất nghiêm trọng cho cơ sở hạ tầng năng lượng trọng yếu tại Trung Đông hoặc tuyến đường biển Hormuz bị phong tỏa nặng nề. Khi đó, giá dầu Brent sẽ bị đẩy lên cao và duy trì liên tục trên mốc 110 USD/thùng. Việc thiếu hụt dầu thô trên thị trường vật chất sẽ trực tiếp đe dọa biên lợi nhuận của toàn bộ khu vực doanh nghiệp, làm bùng phát trở lại làn sóng lạm phát và buộc các ngân hàng trung ương phải siết chặt chính sách tiền tệ, đẩy kinh tế toàn cầu đối mặt với rủi ro suy thoái.
Tóm lại, mốc 100 USD/thùng có thể tạo ra những làn sóng hoảng loạn nhất thời trên truyền thông và thị trường tài chính. Tuy nhiên, thước đo thực sự đối với sức khỏe kinh tế vĩ mô không nằm ở con số ba chữ số bề nổi, mà nằm ở "độ bền" của mặt bằng giá. Trong bối cảnh nguồn cung vật chất chịu nhiều sức ép địa chính trị, thời gian duy trì của đà tăng giá cùng các diễn biến giá kỳ hạn là những tín hiệu quan trọng giúp giới đầu tư và các nhà hoạch định chính sách nhận diện đúng bản chất rủi ro để đưa ra những kịch bản ứng phó kịp thời.