Đua IPO, thoái vốn năm chứng trường sôi động

Cuối năm 2025, thị trường ghi nhận hàng loạt thương vụ IPO và niêm yết mới diễn ra trong thời gian ngắn, tập trung chủ yếu ở nhóm dịch vụ tài chính. Điểm thay đổi lớn nhất so với các giai đoạn trước nằm ở quy trình và tốc độ.

Thời gian từ IPO đến niêm yết được rút ngắn. Nhà đầu tư chỉ còn bị “treo” vốn trong vòng 1 tháng từ thời điểm đóng tiền cho đến khi cổ phiếu lên sàn.

Ba công ty chứng khoán Chứng khoán TCBS (TCX), Chứng khoán VPS (VCK) và Chứng khoán VPBankS (VPX) với quy mô đều trên 1 tỷ USD đã niêm yết trong giai đoạn cuối năm 2025, mở đầu một làn sóng IPO thế hệ mới của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Số liệu của Deloitte cuối năm 2025 cho thấy Singapore và Việt Nam là 2 thị trường dẫn đầu về quy mô IPO tại Đông Nam Á. So với năm 2024, tổng số tiền huy động tại sáu nền kinh tế lớn nhất ASEAN đã tăng hơn 50%.

Song song với IPO, mặt trận thoái vốn cũng trở nên sôi động hơn. Các thương vụ tại Petrosetco (PET), Giày Thượng Đình (GTD), Colusa - Miliket (CMN) không chỉ tạo ra những cơ hội đầu tư ngắn hạn, mà còn mở ra các câu chuyện tái cơ cấu doanh nghiệp trong giai đoạn hậu thoái vốn Nhà nước.

Đáng chú ý nhất là những chuyển động dồn dập tại Petrosetco vào những ngày cuối cùng của năm 2025.

Sau khi PVN thoái vốn và thu về hơn 900 tỷ đồng, Petrosetco đã công bố bộ nhận diện thương hiệu mới, đồng thời mở hạn mức tín dụng gần 700 tỷ đồng tại ba ngân hàng lớn.
Những động thái này cho thấy nhịp độ triển khai khẩn trương trong giai đoạn hậu thoái vốn, khi doanh nghiệp bắt đầu tận dụng không gian tự chủ lớn hơn để tái định vị chiến lược.

Dù IPO và thoái vốn đã quay trở lại, diễn biến giá cổ phiếu cho thấy thị trường không còn “trải thảm đỏ” cho mọi thương vụ. Thực tế cuối năm 2025 phản ánh khá rõ điều này.

Trong ba cổ phiếu chứng khoán lên sàn cuối năm, chỉ TCX giữ được mặt bằng giá tích cực, trong khi VCK và VPX đang tạo áp lực đáng kể cho các nhà đầu tư tham gia IPO.

Những diễn biến chọn lọc này cho thấy sóng IPO thực tế không dễ kiếm tiền với những nhà đầu tư muốn “đánh nhanh rút gọn”.

Cũng theo một thống kê gần đây, 75% cổ phiếu chứng khoán giảm trong năm niêm yết hoặc giao dịch đầu tiên. Từ đó, tạo ra thách thức cho các cổ phiếu mới của ngành.

Đặc biệt, nhóm dịch vụ tài chính vẫn đang chịu áp lực tăng vốn. Chứng khoán Vietcap mới đây dự báo làn sóng tăng vốn của ngành chứng khoán sẽ tiếp tục trong giai đoạn 2025–2026, thông qua phát hành riêng lẻ hoặc chào bán cho cổ đông hiện hữu, với mức huy động thêm khoảng 10–20% vốn. Đây được xem là bước đi cần thiết để các công ty mở rộng dư địa cho vay ký quỹ, đầu tư hạ tầng công nghệ và phát triển các mảng kinh doanh mới.

Tuy nhiên, hệ số ROE của các công ty chứng khoán, dù đã phục hồi trong quý IV/2025, nhiều khả năng sẽ chịu áp lực từ cuối năm 2025 sang 2026 do tác động pha loãng từ các đợt phát hành đã và sắp diễn ra.

Ở mảng thoái vốn, thực tế cũng cho thấy không phải thương vụ nào cũng dễ dàng. Phiên đấu giá cổ phần Ngân hàng TMCP Hàng hải Việt Nam (MSB) do VNPT sở hữu đã không thành công do không có nhà đầu tư đăng ký mua.

Trong bối cảnh đã được nâng hạng, cơ quan quản lý đang hướng đến các chính sách nhằm tạo thuận lợi hơn cho hoạt động thoái vốn. Bộ Tài chính hiện đang lấy ý kiến đối với dự thảo cơ chế mới, tập trung trao quyền chủ động hơn cho SCIC và HFIC.

Một số điểm nhấn đáng chú ý trong dự thảo gồm: trao quyền tự quyết về phương thức, thời điểm và giá khởi điểm thoái vốn theo nguyên tắc thị trường; cho phép linh hoạt điều chỉnh giá khởi điểm tối đa ba lần, mỗi lần không quá 10%; đồng thời mở ra cơ chế bán theo lô, bán kèm tài sản kém hiệu quả hoặc hoán đổi cổ phần. Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ tháo gỡ nút thắt đối với các doanh nghiệp “bán mãi không ai mua” trong nhiều năm qua.

Theo ông Bùi Văn Huy - Giám đốc Khối Nghiên cứu Đầu tư FIDT, nhìn lại chu kỳ 2016 - 2018, làn sóng cổ phần hóa và thoái vốn Nhà nước tại các doanh nghiệp lớn đã tạo ra cú hích rất mạnh cho thị trường. Không chỉ mang lại nguồn thu cho ngân sách, các thương vụ này còn đưa lên sàn nhiều doanh nghiệp có quy mô tài sản và doanh thu lớn, qua đó đặt nền móng cho một mặt bằng vốn hóa mới của VN-Index.

“Bước sang giai đoạn 2026, nếu quá trình tái cấu trúc vốn Nhà nước được triển khai quyết liệt hơn, đây có thể trở thành một trong những chủ đề xuyên suốt của thị trường”, ông Huy nhận định.

Theo ông, động lực đầu tiên đến từ chất lượng doanh nghiệp. Khi các doanh nghiệp Nhà nước quy mô lớn thực hiện thoái vốn, tăng vốn điều lệ hoặc niêm yết toàn phần, thị trường sẽ có thêm những cổ phiếu đáp ứng tốt hơn yêu cầu về quy mô, thanh khoản và chuẩn mực quản trị, qua đó thu hút dòng vốn ngoại dài hạn và mở ra dư địa nâng tỷ trọng Việt Nam trong các chỉ số tham chiếu.

Động lực thứ hai là hiệu quả sử dụng vốn của nền kinh tế. Thoái vốn đúng thời điểm giúp Nhà nước thu hồi nguồn lực để tái phân bổ cho các dự án hạ tầng then chốt, trong khi doanh nghiệp sau cổ phần hóa chịu áp lực lớn hơn về minh bạch, lợi nhuận và cổ tức. Nếu được thiết kế tốt, chu trình này sẽ tạo ra vòng quay vốn tích cực giữa khu vực công và khu vực tư nhân.

Yếu tố then chốt, theo ông Huy, vẫn là chất lượng triển khai. Khi quá trình thoái vốn - tăng vốn được chuẩn bị kỹ về định giá, minh bạch thông tin và quyền lợi cổ đông nhỏ lẻ, nhà đầu tư sẽ coi đây là cơ hội thực sự, thay vì chỉ là các thương vụ chuyển giao nội bộ.