Xử lý gần 9.000 vụ vi phạm đất đai
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trên cơ sở tổng hợp báo cáo của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, sau hơn một năm triển khai Nghị định số 123/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, cả nước đã phát hiện và xử lý 8.951 vụ vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, với tổng số tiền xử phạt hơn 146,9 tỷ đồng.
Các hành vi vi phạm chủ yếu tập trung vào một số nhóm phổ biến như: sử dụng đất sai mục đích, lấn đất, chiếm đất, không đăng ký đất đai, chậm đăng ký biến động đất đai hoặc hủy hoại đất.
Qua thực tiễn triển khai, các địa phương cơ bản đã tổ chức thực hiện nghiêm túc các quy định của nghị định. Nhiều vụ việc vi phạm được phát hiện và xử lý kịp thời, bảo đảm đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật.
Việc áp dụng các chế tài xử phạt hành chính trong nghị định được đánh giá là tương đối phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội hiện nay, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của tổ chức, cá nhân trong quản lý và sử dụng đất.
Đồng thời, các quy định về xử phạt đã bao quát khá đầy đủ các nội dung quản lý nhà nước về đất đai, hỗ trợ các địa phương trong quá trình phát hiện, ngăn chặn và xử lý vi phạm.
Hoàn thiện quy định để đáp ứng yêu cầu thực tiễn
Mặc dù đạt được những kết quả tích cực, quá trình triển khai Nghị định số 123/2024/NĐ-CP cũng bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn.
Theo phản ánh của nhiều địa phương và người sử dụng đất, việc xác định một số hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai còn gặp khó khăn, đặc biệt trong các trường hợp sử dụng đất không đúng mục đích hoặc xác định hành vi lấn, chiếm đất.
Một số quy định về áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả đối với hành vi sử dụng đất sai mục đích từ ngày 1/7/2014 chưa thật sự rõ ràng, dẫn đến cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất giữa các địa phương.
Bên cạnh đó, việc xác định đối tượng bị xử phạt trong trường hợp quyền sử dụng đất thuộc sở hữu chung của vợ chồng hoặc nhiều người cũng còn lúng túng trong thực tiễn.
Ngoài ra, một số chế tài xử lý vi phạm hành chính được cho là chưa đủ mạnh, chưa bao quát hết các hành vi phát sinh trong thực tế; một số biện pháp khắc phục hậu quả chưa thật sự khả thi, gây khó khăn trong tổ chức thực hiện.
Từ yêu cầu thực tiễn đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng việc sửa đổi, bổ sung nghị định là cần thiết nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm đồng bộ với các quy định mới của pháp luật, nhất là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính, cũng như phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp sau khi được sắp xếp.
Theo dự thảo nghị định sửa đổi, nhiều nội dung quan trọng được bổ sung và điều chỉnh. Trong đó đáng chú ý là việc bổ sung quy định về nguyên tắc xác định hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, nhằm làm rõ căn cứ pháp lý khi xác định hành vi vi phạm và trách nhiệm của các chủ thể liên quan và tránh tình trạng hiểu không thống nhất dẫn đến tùy tiện khi xác định, còn đùn đẩy, từ chối tiếp nhận hồ sơ giải quyết thủ tục hành chính. Đồng thời, để phù hợp với mô hình sắp xếp chính quyền địa phương 2 cấp.
Đáng chú ý, dự thảo cũng sửa đổi quy định về thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã, trong đó cho phép phạt tiền đến 250 triệu đồng, tăng rất nhiều lần so với mức 5 triệu theo quy định tại Nghị định 123; đồng thời được áp dụng các biện pháp xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định của nghị định.
Dự thảo cũng bổ sung một số biện pháp khắc phục hậu quả như buộc khôi phục tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm, khôi phục mốc địa giới đơn vị hành chính hoặc buộc thực hiện lại thủ tục hành chính về đất đai.
Bên cạnh đó, nghị định sửa đổi cũng điều chỉnh một số quy định liên quan đến đăng ký đất đai, giấy tờ, chứng từ trong sử dụng đất; đồng thời sửa đổi quy định về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của các chức danh để bảo đảm phù hợp với Luật Xử lý vi phạm hành chính và các văn bản hướng dẫn mới.
Việc hoàn thiện các quy định này được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở pháp lý chặt chẽ hơn cho công tác quản lý nhà nước về đất đai, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật đất đai trong thời gian tới.