Trong bài phân tích mới đây, ông Frederic Neumann, Chuyên gia Kinh tế trưởng khu vực châu Á, đồng Trưởng bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu khu vực châu Á của HSBC và ông Justin Feng, Chuyên gia kinh tế khu vực châu Á của HSBC, nhận định chu kỳ tăng trưởng mạnh của ngành AI đang tiếp tục tạo động lực cho hoạt động sản xuất điện tử trên toàn cầu.
Chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) trong lĩnh vực điện tử cho thấy hoạt động sản xuất duy trì khả quan, với đơn hàng gia tăng ở các nhóm điện tử công nghiệp, điện tử tiêu dùng và máy tính tại châu Á cũng như trên thế giới.
Trong xu hướng này, Việt Nam đang từng bước khẳng định vai trò trong chuỗi cung ứng công nghệ, dù chưa tham gia sản xuất các loại chip logic tiên tiến nhất hay bộ nhớ băng thông cao.
Theo chuyên gia HSBC, Việt Nam hiện cung cấp nhiều linh kiện thiết yếu phục vụ hoạt động của các trung tâm dữ liệu, như tủ mạng máy chủ và bảng mạch in. Đồng thời, Việt Nam đang trở thành một mắt xích quan trọng trong lĩnh vực lắp ráp và kiểm thử bán dẫn thuê ngoài, công đoạn hậu kỳ đối với các loại chip được sử dụng trong trung tâm dữ liệu AI.
Xuất khẩu điện và điện tử đạt 160 tỷ USD
Chuyên gia HSBC đánh giá vị thế hiện nay của Việt Nam là kết quả của quá trình phát triển công nghiệp điện tử kéo dài nhiều năm, trong bối cảnh cạnh tranh với những trung tâm sản xuất lớn tại châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Trung Quốc đại lục, Singapore, Malaysia và Thái Lan.
Việt Nam đã từng bước xây dựng năng lực sản xuất, lắp ráp trong các lĩnh vực điện thoại thông minh, thiết bị âm thanh, màn hình, đồ gia dụng, chip phân khúc thấp và điện tử tiêu dùng.
Nền tảng công nghiệp được xây dựng trong thời gian dài đó đã mang lại những thành quả đáng kể. Theo đó, tổng kim ngạch xuất khẩu máy móc điện và điện tử của Việt Nam năm 2025 đạt 160 tỷ USD, tương đương khoảng 30% GDP. Kết quả này cũng góp một phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong năm vừa qua.
Đồng thời, kết quả tích cực trong 3 quý năm 2026 tiếp tục cho thấysự đóng góp đáng kể bởi thương mại, công nghiệp chế biến, chế tạo và đầu tư cơ sở hạ tầng. Trong đó, dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong quá trình mở rộng năng lực sản xuất.
Các tập đoàn Hàn Quốc như Samsung và LG đã hình thành những cụm công nghiệp quy mô lớn tại Việt Nam, kéo theo sự phát triển của mạng lưới doanh nghiệp cung ứng.
Bên cạnh đó, dòng vốn đầu tư từ Trung Quốc đại lục đang tạo thêm động lực cho ngành công nghiệp Việt Nam. Trong 3 năm qua, tổng vốn đầu tư trực tiếp ra nước ngoài từ Trung Quốc đại lục vào Việt Nam đạt khoảng 9 tỷ USD, đưa Việt Nam trở thành một trong những điểm đến tiếp nhận dòng vốn này lớn nhất Đông Nam Á.
Chuyên gia HSBC cho rằng Việt Nam đang hưởng lợi từ quá trình chuyển đổi mô hình công nghiệp của Trung Quốc, từ vai trò "công xưởng của thế giới" sang cung cấp máy móc, thiết bị và linh kiện phục vụ hoạt động sản xuất tại các quốc gia khác.
Trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam là nền kinh tế ghi nhận mức gia tăng nhập khẩu linh kiện trung gian từ Trung Quốc lớn nhất. Nguồn cung này hỗ trợ hoạt động sản xuất, tạo việc làm và mở rộng cơ hội kinh doanh, đồng thời thúc đẩy sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào các chuỗi cung ứng khu vực.
Theo các chuyên gia HSBC, sức hấp dẫn của Việt Nam đối với nhà sản xuất Trung Quốc không chỉ đến từ chi phí lao động tương đối thấp, mà còn từ nền tảng công nghiệp điện tử đã được hình thành thông qua các khoản đầu tư trước đây của doanh nghiệp Hàn Quốc.
Bên cạnh đó, lực lượng lao động tương đối trẻ, có kỹ năng phù hợp cũng là một lợi thế trong thu hút đầu tư của Việt Nam.
Cơ hội nâng cao giá trị gia tăng trong chuỗi cung ứng
Dù ghi nhận những bước tiến đáng kể, chuyên gia HSBC lưu ý Việt Nam hiện vẫn chủ yếu đảm nhiệm khâu lắp ráp cuối cùng, trong khi nhiều linh kiện và thiết bị có giá trị gia tăng cao hơn tiếp tục được cung cấp bởi các doanh nghiệp Trung Quốc và Hàn Quốc.
Điều này đồng nghĩa với việc những tác động lan tỏa dài hạn từ làn sóng đầu tư công nghệ đối với nền kinh tế trong nước chưa được bảo đảm.
Ngoài ra, triển vọng của chu kỳ tăng trưởng AI cũng đối mặt với một số rủi ro. Nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến quy mô chi tiêu vốn và khả năng sinh lời, trong khi việc mở rộng trung tâm dữ liệu chịu sức ép từ những hạn chế về năng lượng, đất đai, nguồn nước, quy định quản lý và năng lực sản xuất.
Trong bối cảnh đó, chuyên gia HSBC cho rằng Việt Nam cần tiếp tục nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị công nghiệp, thay vì chỉ tập trung mở rộng công suất sản xuất và lắp ráp.
Các chuyên gia dẫn kinh nghiệm của Trung Quốc, nền kinh tế đã chuyển từ vai trò lắp ráp sản phẩm cho các tập đoàn đa quốc gia sang phát triển những doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh trực tiếp với các nhà sản xuất hàng đầu thế giới.
Theo HSBC, trong thập kỷ qua, Việt Nam ghi nhận mức cải thiện độ phức tạp của cơ cấu xuất khẩu lớn nhất châu Á, chủ yếu nhờ sự phát triển của ngành điện tử. Đây được xem là nền tảng thuận lợi để Việt Nam tiếp tục nâng cấp năng lực công nghiệp, nhất là khi lực lượng lao động tại nhiều nền kinh tế châu Á đang già hóa nhanh chóng.
Tuy nhiên, để duy trì lợi thế cạnh tranh, Việt Nam cần tận dụng làn sóng AI nhằm phát triển năng lực sản xuất có chiều sâu, mở rộng mạng lưới nhà cung ứng trong nước và tăng cường tiếp nhận công nghệ, bí quyết kỹ thuật cũng như kinh nghiệm thương mại từ các đối tác nước ngoài.