Ảnh minh họa. AI

Theo báo cáo The Ocean Economy at a Glance 2026 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), năm 2025, du lịch biển và ven biển toàn cầu tạo ra khoảng 875 tỷ USD giá trị gia tăng thực, với 43,4 triệu việc làm quy đổi toàn thời gian. Đây cũng là một trong những lĩnh vực giữ vai trò chủ đạo của kinh tế đại dương, đóng góp khoảng 28,6% tổng giá trị gia tăng của khu vực này.

Ở phạm vi thống kê rộng hơn, Hội đồng Du lịch và Lữ hành Thế giới (WTTC) ước tính du lịch biển và ven biển đóng góp khoảng 3.300 tỷ USD vào GDP toàn cầu và hỗ trợ khoảng 100 triệu việc làm trong năm 2023, khi tính cả tác động từ chuỗi cung ứng.

Với Việt Nam, tiềm năng ấy ngày càng được thể hiện rõ nét. Năm 2025, cả nước đón gần 21,2 triệu lượt khách quốc tế, phục vụ khoảng 137 triệu lượt khách nội địa, tổng thu từ du lịch đạt khoảng 1 triệu tỷ đồng. Trong 10 tháng đầu năm 2026, lượng khách quốc tế tiếp tục vượt 19,5 triệu lượt.

Đáng chú ý, khoảng 83% khách quốc tế đến Việt Nam qua đường hàng không, cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của việc mở rộng khả năng kết nối quốc tế.

Những năm gần đây, các hãng hàng không trong nước liên tục mở rộng các đường bay quốc tế kết nối những trung tâm du lịch biển như Đà Nẵng, Nha Trang, Phú Quốc. Cùng với sự phát triển của hàng không, làn sóng đầu tư vào các quần thể du lịch quy mô lớn đang làm thay đổi diện mạo nhiều vùng biển Việt Nam.

Các tổ hợp nghỉ dưỡng ven biển góp phần đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ du lịch tại Đà Nẵng.

Động lực chính sách mở đường cho kinh tế trải nghiệm biển

Phát triển du lịch biển thành ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao không chỉ là đòi hỏi từ sự thay đổi của thị trường, mà còn đang được đặt trong một định hướng chiến lược mới của Việt Nam.

Ngày 22/8/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 26-NQ/TW về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới. Một trong những điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết là yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, chuyển từ phát triển theo chiều rộng, dựa vào khai thác tài nguyên và gia tăng số lượng khách sang phát triển chiều sâu, chú trọng chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh và giá trị gia tăng.

Định hướng này đặc biệt có ý nghĩa đối với du lịch biển, lĩnh vực vốn có lợi thế lớn về cảnh quan tự nhiên nhưng vẫn còn nhiều dư địa để nâng cao giá trị khai thác. Thay vì chỉ tập trung phát triển cơ sở lưu trú, khu nghỉ dưỡng hay các dịch vụ tham quan truyền thống, du lịch cần được tổ chức theo hướng một hệ sinh thái kinh tế dịch vụ tổng hợp, kết nối nhiều ngành nghề và tạo ra những trải nghiệm khác biệt.

Nghị quyết 26-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030, du lịch đóng góp trực tiếp 10-12% GDP; đón 45-50 triệu lượt khách quốc tế, phục vụ 160 triệu lượt khách nội địa và đạt tổng thu từ khách du lịch 80-90 tỷ USD. Xa hơn, đến năm 2045, du lịch phấn đấu đóng góp trực tiếp 14-15% GDP, thuộc nhóm 30 quốc gia có năng lực cạnh tranh du lịch hàng đầu thế giới.

Để hiện thực hóa những mục tiêu này, ngày 7/9/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 263/NQ-CP, kèm theo Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 26-NQ/TW, xác định nhiều nhiệm vụ cụ thể nhằm khơi thông nguồn lực, hoàn thiện thể chế và tạo động lực mới cho ngành du lịch.

Đáng chú ý, Chính phủ định hướng nghiên cứu, đề xuất các cơ chế, chính sách đột phá đối với những mô hình kinh doanh mới như kinh tế đêm, kinh tế ven sông, ven biển và các tổ hợp du lịch - giải trí - văn hóa - thể thao. Đây là những mô hình có khả năng mở rộng không gian kinh doanh, kéo dài thời gian hoạt động và gia tăng mức chi tiêu của du khách.

Với các địa phương ven biển, định hướng này mở ra cơ hội phát triển những tổ hợp dịch vụ tích hợp, nơi du khách không chỉ đến nghỉ dưỡng mà còn có thể tham gia các hoạt động thể thao biển, du thuyền, thưởng thức nghệ thuật, trải nghiệm ẩm thực, mua sắm và khám phá văn hóa bản địa. Khi các dịch vụ được kết nối trong cùng một hệ sinh thái, giá trị kinh tế tạo ra không còn phụ thuộc chủ yếu vào số phòng nghỉ hay thời gian lưu trú, mà được mở rộng qua nhiều hoạt động tiêu dùng khác nhau.

Tàu du lịch quốc tế cập cảng Phú Quốc, mở ra cơ hội phát triển chuỗi dịch vụ vận tải, lưu trú, mua sắm và tham quan.

Một điểm đáng chú ý khác, Chương trình hành động của Chính phủ đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế, chính sách phối hợp liên ngành, đưa du lịch trở thành trung tâm trong chuỗi giá trị dịch vụ với các lĩnh vực thương mại, giao thông vận tải, nông nghiệp, y tế, văn hóa, thể thao, công nghiệp sáng tạo, tài chính, ngân hàng và công nghệ.

Cách tiếp cận này có thể tạo ra sự thay đổi đáng kể đối với kinh tế du lịch biển. Chẳng hạn, một điểm đến có thể kết nối dịch vụ nghỉ dưỡng với chăm sóc sức khỏe, ẩm thực, thể thao, hội nghị, biểu diễn nghệ thuật và thương mại. Một hành trình du thuyền có thể tạo doanh thu đồng thời cho doanh nghiệp vận tải, cảng khách, nhà hàng, đơn vị lữ hành, cơ sở lưu trú và các hộ kinh doanh địa phương.

Chính sự kết nối đó giúp hình thành chuỗi giá trị có khả năng lan tỏa rộng hơn, tạo thêm việc làm và nâng cao tỷ lệ giá trị kinh tế được giữ lại tại địa phương.

Cùng với phát triển sản phẩm, chính sách mới cũng đặt trọng tâm vào chuyển đổi số và quản trị điểm đến thông minh. Chính phủ định hướng xây dựng cơ sở dữ liệu du lịch quốc gia, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, thực tế ảo và thực tế tăng cường trong phát triển sản phẩm, hỗ trợ du khách và tối ưu hóa hoạt động quản lý. Việc ứng dụng công nghệ cũng được đặt ra trong quản lý năng lượng, nước, giám sát chất lượng môi trường và sức tải của các khu, điểm du lịch.

Đây là những điều kiện quan trọng để du lịch biển phát triển theo hướng hiện đại, đồng thời giải quyết bài toán cân bằng giữa khai thác kinh tế và bảo tồn tài nguyên.

Với doanh nghiệp, cơ hội không chỉ nằm ở việc đầu tư các khu nghỉ dưỡng quy mô lớn, mà còn ở khả năng phát triển những dịch vụ chuyên biệt như du thuyền, thể thao biển, chăm sóc sức khỏe, du lịch sinh thái, trải nghiệm văn hóa và giải trí ban đêm.

Với các địa phương, yêu cầu đặt ra là phải định vị rõ lợi thế cạnh tranh, lựa chọn sản phẩm chủ lực, quy hoạch không gian phát triển và tăng cường liên kết vùng. Không phải địa phương ven biển nào cũng cần xây dựng những tổ hợp nghỉ dưỡng hay giải trí tương tự nhau. Sự khác biệt về cảnh quan, văn hóa, hệ sinh thái và cộng đồng cư dân mới là nền tảng để hình thành những sản phẩm có bản sắc.

Định hướng mới của Bộ Chính trị và Chính phủ đang mở ra một giai đoạn phát triển khác cho du lịch Việt Nam. Trong đó, biển không chỉ được nhìn nhận như một tài nguyên để khai thác du lịch, mà còn là không gian để kiến tạo những hệ sinh thái kinh tế dịch vụ có giá trị gia tăng cao.

Đây cũng là cơ hội để Việt Nam chuyển từ lợi thế về tài nguyên thiên nhiên sang lợi thế về sản phẩm, trải nghiệm và năng lực cạnh tranh, từng bước đưa kinh tế du lịch biển trở thành một động lực quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế biển quốc gia.

Kiến tạo những điểm đến có sức cạnh tranh toàn cầu

Sở hữu những bãi biển đẹp, khí hậu nhiệt đới và nền văn hóa giàu bản sắc, Việt Nam có nhiều điều kiện để phát triển những điểm đến có sức cạnh tranh với Phuket (Thái Lan), Bali (Indonesia) hay Maldives.

Tuy nhiên, cuộc cạnh tranh giữa các điểm đến không chỉ nằm ở vẻ đẹp của biển, chất lượng khách sạn hay giá cả dịch vụ. Đó còn là cuộc cạnh tranh về khả năng kết nối hàng không, sự thuận tiện của chính sách thị thực, chất lượng nguồn nhân lực, môi trường sống và những trải nghiệm mang bản sắc riêng.

Những khoản đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng vào các tổ hợp du lịch, đô thị biển hay hạ tầng hàng không có thể tạo ra những lợi thế cạnh tranh mới. Song, thước đo thành công cuối cùng vẫn là hiệu quả vận hành, khả năng thu hút du khách quay trở lại và giá trị kinh tế thực tế được tạo ra.

Thành công của ngành du lịch thường được nhìn nhận thông qua tốc độ tăng trưởng lượng khách. Tuy nhiên, trong cuộc cạnh tranh giữa các điểm đến quốc tế, khả năng gia tăng mức chi tiêu của du khách mới là yếu tố có ý nghĩa lâu dài đối với nền kinh tế.

Đây cũng là lý do các nhà đầu tư lớn đang mở rộng sang những lĩnh vực như nghệ thuật biểu diễn, thể thao, mua sắm, chăm sóc sức khỏe, du lịch hội nghị và kinh tế ban đêm.

Một đô thị biển có thể thu hút khách bằng những bãi biển đẹp vào ban ngày, nhưng cần thêm những chương trình nghệ thuật, không gian thương mại và hoạt động giải trí để duy trì sức sống kinh tế sau khi mặt trời lặn.

Tương tự, một sân golf, một trung tâm hội nghị quốc tế hay một tổ hợp chăm sóc sức khỏe có thể giúp điểm đến tiếp cận những phân khúc khách hàng có khả năng chi tiêu cao, đồng thời giảm bớt sự phụ thuộc vào tính mùa vụ.

Các khu phố thương mại và giải trí về đêm góp phần kéo dài thời gian trải nghiệm, gia tăng chi tiêu của du khách tại Phú Quốc.

Nhìn từ góc độ kinh tế, Việt Nam đang có cơ hội mở rộng một hình thức xuất khẩu đặc biệt: xuất khẩu dịch vụ tại chỗ. Thay vì đưa sản phẩm ra thị trường nước ngoài, các hãng hàng không đưa người tiêu dùng quốc tế đến Việt Nam, nơi họ sử dụng những sản phẩm và dịch vụ được cung ứng ngay trong nước.

Đằng sau sự vận hành của một khu nghỉ dưỡng quốc tế là nhu cầu về nông sản, thực phẩm, vận tải, hàng thủ công mỹ nghệ, dịch vụ kỹ thuật và chăm sóc cảnh quan.

Đằng sau sự phát triển của một đô thị du lịch biển là cơ hội để những làng nghề truyền thống, cộng đồng ngư dân, các hộ kinh doanh và doanh nghiệp địa phương tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị dịch vụ.

Nếu được tổ chức tốt, sự gia tăng sức mua từ khách quốc tế có thể mở rộng thị trường tiêu thụ cho các sản phẩm Việt Nam ngay trên chính lãnh thổ Việt Nam.

Tài nguyên thiên nhiên không chỉ là nguồn lực để phát triển du lịch mà còn là tài sản quyết định sức cạnh tranh dài hạn của mỗi điểm đến.

Cùng với việc đầu tư vào những công trình mang tầm vóc quốc tế, những định hướng mới đang hướng tới xây dựng những chuẩn mực cao hơn về quản trị điểm đến, quy hoạch không gian và phát triển du lịch bền vững.

Với sự đồng hành của Nhà nước trong phát triển hạ tầng và chính sách, năng lực kết nối của các hãng hàng không cùng khát vọng đầu tư của những tập đoàn kinh tế lớn, Việt Nam có cơ hội chuyển hóa lợi thế địa lý thành sức mạnh kinh tế, từ đó nâng cao vị thế quốc gia.

Nếu công nghiệp hướng biển giúp đưa hàng hóa và thương hiệu Việt Nam ra thế giới, thì du lịch hướng biển lại mang thế giới đến với Việt Nam. Cả hai chiều kết nối ấy cùng hướng đến một mục tiêu: kiến tạo sự thịnh vượng của đất nước từ những lợi thế mà biển mang lại.