Diễn biến thị trường năng lượng trong hai ngày 9-10/3 đã bộc lộ rõ nét trạng thái mong manh của nền kinh tế toàn cầu.
Từ hoảng loạn đến trạng thái hạ nhiệt
Chỉ trong chưa đầy 24 giờ, giá dầu thế giới đã đi từ tâm lý hoảng loạn do lo ngại đứt gãy nguồn cung tại Trung Đông sang trạng thái hạ nhiệt nhanh chóng, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump phát đi tín hiệu rằng xung đột có thể sớm kết thúc.
"Cú đảo chiều" này cho thấy thị trường hiện nay không chỉ vận hành theo quy luật cung-cầu thuần túy mà còn bị chi phối mạnh mẽ bởi địa chính trị và các thông điệp ngoại giao.
Trong phiên giao dịch ngày 9/3, thị trường năng lượng thế giới rung chuyển khi giá dầu Brent - một trong hai loại dầu chuẩn tham chiếu toàn cầu - có lúc vọt lên gần 120 USD/thùng và dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) vượt mốc 100 USD/thùng. Đây là ngưỡng giá cao nhất kể từ năm 2022 và là mức tăng theo tuần dữ dội nhất của dầu WTI kể từ khi hợp đồng tương lai chuẩn của Mỹ ra đời năm 1983.
Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự bùng nổ này là phản ứng dây chuyền từ chiến sự giữa liên quân Mỹ-Israel và Iran. Việc eo biển Hormuz - nơi lưu thông 1/5 lượng dầu mỏ thế giới - rơi vào trạng thái "tê liệt" góp phần đẩy giá dầu tăng, do thị trường lập tức cộng thêm một khoản "phí rủi ro chiến tranh" rất lớn vào giá dầu.
Điều khiến giới tài chính lo ngại không chỉ là giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng, mà là tốc độ tăng quá nhanh. Tình trạng nghẽn mạch vận tải đã buộc một số nhà sản xuất vùng Vịnh phải cắt giảm khai thác, đồng thời đẩy Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7) vào tình thế phải họp khẩn để tính đến phương án can thiệp bằng kho dự trữ chiến lược.
Tuy nhiên, thị trường cũng chứng minh sự nhạy cảm đặc biệt với các tín hiệu chính trị. Cuối ngày 9/3 và sáng 10/3 (theo giờ Việt Nam), giá dầu thô bất ngờ quay đầu giảm sâu hơn 6%. Cụ thể, dầu Brent lao dốc hơn 6%, xuống còn 92,45 USD/thùng và dầu WTI giảm hơn 6% về 88,65 USD/thùng. Chỉ trong chưa đầy 24 giờ, thị trường đã đi từ tâm lý phòng thủ cực độ sang “đánh cược” vào kịch bản hạ nhiệt.
Đà giảm này xuất hiện ngay sau khi Tổng thống Trump phát đi thông điệp cho rằng cuộc chiến tại Trung Đông "về cơ bản gần như đã hoàn tất." Việc ông Trump bỏ ngỏ khả năng nới lỏng trừng phạt đối với dầu mỏ Iran và xem xét các giải pháp hạ nhiệt giá năng lượng đã thay đổi hoàn toàn kỳ vọng của giới đầu tư.
Đây là điểm đáng chú ý nhất của cú sốc dầu lần này là nó cho thấy thị trường đang bị điều khiển bởi cả thực địa chiến sự lẫn kỳ vọng chính trị. Nếu diễn biến ngày 9/3 là phản ứng với nguy cơ đứt gãy vật lý thì ngày 10/3 lại là phản ứng với xác suất ngoại giao.
Trong bối cảnh hiện nay, phát ngôn của các nhà lãnh đạo Mỹ đã trở thành một "biến số" thị trường quan trọng không kém gì quyết định sản lượng của Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC).
Rủi ro vẫn tiềm ẩn phía trước
Mặc dù giá dầu mỏ hạ nhiệt đã giúp thị trường tài chính và chứng khoán toàn cầu tạm thời "thở phào" nhưng các chuyên gia cảnh báo sự bình ổn này vẫn rất mong manh.
Bất chấp những tuyên bố lạc quan, nguy cơ về một kịch bản "lạm phát đình trệ" - tình trạng kinh tế trì trệ nhưng giá cả vẫn tăng cao - vẫn đang hiện hữu. Dầu mỏ tăng giá không chỉ dừng lại ở trạm xăng mà sẽ lan nhanh sang các ngành và lĩnh vực khác.
Nhiều hãng hàng không đã thông báo tăng giá vé máy bay do chi phí nhiên liệu tăng vọt, đồng thời tạm rút triển vọng tài chính năm 2026 do biến động năng lượng quá lớn. Giá cước vận tải biển và chi phí hàng nhập khẩu tăng cao cũng được quan sát thấy tại nhiều quốc gia, trải dài ở cả châu Á và châu Âu.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo tăng trưởng toàn cầu sẽ giảm từ 3,2% xuống còn 3% nếu giá năng lượng tăng 10%. Tại Mỹ, giá dầu ở mức 125 USD/thùng có thể làm giảm 0,8% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Khu vực đồng euro và Vương quốc Anh cũng đối mặt với mức tăng trưởng thấp, chỉ khoảng 1% hoặc thấp hơn nếu xung đột tiếp diễn.
Về chính sách tiền tệ, giá dầu neo cao sẽ trực tiếp làm mờ đi triển vọng hạ lãi suất của Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) và các ngân hàng trung ương lớn khác trong năm 2026. Một khi áp lực lạm phát khó hạ nhiệt, lộ trình nới lỏng tiền tệ toàn cầu sẽ trở nên gập ghềnh và khó đoán hơn.
Có thể thấy rằng “cú đảo chiều” trong 24 giờ qua cho thấy dầu mỏ vẫn là "chiếc đồng hồ đo nỗi sợ hãi" chính xác nhất của thế giới. Khi nguồn cung và các tuyến vận tải chiến lược vẫn nằm trong vùng rủi ro, thị trường sẽ còn phải đối mặt với nhiều biến động khó lường.
Trong thế giới mà các quyết định ngoại giao có thể thay đổi chỉ sau vài giờ, bài toán cân bằng giữa tăng trưởng và kiểm soát lạm phát đang trở thành thách thức lớn nhất đối với mọi nền kinh tế.